Malowidła w toruńskich budynkach

Toruń kojarzy się przede wszystkim z Mikołajem Kopernikiem, słynnymi piernikami, gotycką architekturą i bogatą historią zakonu krzyżackiego. Jednak miasto skrywa przepiękne skarby, historyczne malowidła schowane w toruńskich kamienic. Toruń zajmuje drugie miejsce w Europie pod względem liczby zachowanych malowideł gotyckich. Nie jest to jednak jedyny artystyczny ślad dawnej sztuki. W toruńskich kamienicach zachowały się również dzieła nowożytne. Historyczne malowidła są dziś nie tylko cennymi zabytkami sztuki, ale także świadectwem dawnej zamożności miasta oraz jego kulturowego i artystycznego znaczenia na mapie Europy.
Najwięcej zachowanych polichromii z okresu gotyku znajduje się w średniowiecznych kościołach, jednak można je również odnaleźć w historycznych kamienicach patrycjuszowskich. To właśnie wyróżnia miasto Kopernika na tle innych polskich miast. Zachowane w kamienicach gotyckie malowidła należą do najstarszych tego typu przykładów w Polsce. Kolejny wyjątkowy okres w życiu Torunia przypadający w czasach renesansu, manieryzmu i baroku spowodował częstsze pojawianie się polichromii w prywatnych kamienicach.

📢

Slot reklamowyKlucz: article_inlineFormaty: Billboard 728×90 / Double Billboard 970×90 / Double-sized Billboard 970×250 / Rectangle 300×250 / Large Rectangle 336×280 / Square 300×300✅ Wyświetlana: Zaadresowani box

REKLAMA

W Toruniu znanych jest dziś ponad 70 kamienic, których wnętrza skrywają zabytkowe malowidła ścienne oraz stropowe. Co ważne, niemal każdego roku, podczas remontów i prac adaptacyjnych, odkrywane są kolejne, dotąd nieznane polichromie.
Większość odkrywanych malowideł pochodzi z okresu nowożytnego (od XVI do XVIII wieku). Najstarsze zachowane przykłady są jednak znacznie wcześniejsze. Gotyckie dzieła sztuki datowane są na połowę XIV wieku, należą do wyjątkowych zabytków nie tylko w skali kraju, ale również Europy. Stanowią niezwykle cenne świadectwo artystycznego i kulturowego dziedzictwa Torunia.

Gdzie znajdują się toruńskie malowidła?

Historyczne malowidła zachowane w toruńskich kamienicach można podzielić na trzy grupy, zależnie w szczególności od dostępności i charakteru obiektów. Pierwszą stanowią ogólnodostępne obiekty muzealne, takie jak Dom Mikołaja Kopernika czy Kamienica pod Gwiazdą.

Drugą grupę tworzą miejsca również dostępne dla mieszkańców i turystów, ale pełniące współcześnie określone funkcje użytkowe, między innymi sklepy, restauracje i hotele.

Trzecią grupę stanowią prywatne kamienice, których wnętrza nie są na co dzień dostępne dla szerszego grona mieszkańców ani turystów.

Co znajduję się na historycznych malowidłach?

Tematykę gotyckich malowideł ściennych w toruńskich kamienicach najczęściej stanowiły sceny religijne oraz przedstawienia świętych, tworzące rozbudowane programy ikonograficzne. Jednak nie wszystkie polichromie odwoływały się do tematyki religijnej. Obecnie znanych jest siedem toruńskich kamienic, których malarski wystrój ma charakter świecki i powstał pod wpływem zachodnioeuropejskiej ikonografii dworskiej, przede wszystkim o tematyce rycerskiej. To wyjątkowo rzadki motyw, szczególnie w miastach północnej Europy.
Na szczególną uwagę zasługują również gotyckie malowidła stropowe. Tego typu zabytki należą do niezwykle rzadkich.

Nowożytne malowidła stropowe miały przede wszystkim świecki charakter. Wśród najczęściej spotykanych motywów pojawiały się postaci alegoryczne oraz niezwykle różnorodna ornamentyka akantowa, zwierzęca oraz roślinna.

Przykładowe malowidła w Toruniu

Zabytkowa Biedronka w Toruniu na ulicy Szerokiej to kamienica oferująca swoim klientom widok na zabytkowe malowidła. Na nich są między innymi fantastyczne monstra, sceny idealizujące dworską miłość. Na polichromiach między parami można zauważyć dzikich mężów na kozłach symbolizujące uwagę na rozwiązłość i rozpustę. W sklepie znajduję się jeden z zachowanych średniowiecznych stropów na którym znajduję się gotycka polichromia. Na parterze znajduję się nowożytny strop.

Jednym z najbardziej tajemniczych malowideł w Toruniu znajduję się w katedrze Świętojańskiej. Wysoko umiejscowione dzieło sztuki przedstawia szkicowo zarysowaną postać, prawdopodobnie Chrystusa Boleściwego w koronie cierniowej i królewskim, szyderczym płaszczu, na ciemnoszarym tle. Do dziś badacze nie są jednak w stanie jednoznacznie określić ani treści, ani celu powstania tej polichromii. Jedna z hipotez zakłada, że może ona upamiętniać Czarną Śmierć (dżuma), która dwukrotnie nawiedziła Toruń w XIV wieku. Ta interpretacja budzi jednak wątpliwości, ponieważ na malowidle widoczna jest data 1478, która może być rokiem jego powstania. Istotny jest również sam kontekst architektoniczny. W XIV wieku kościół był niższy, natomiast część budowli, w której znajduje się polichromia, powstała dopiero w XV wieku.